Preimplantasyon öncesi Genetik Tanı

Home / Tüp Bebek / Preimplantasyon öncesi Genetik Tanı

Preimplantasyon öncesi Genetik Tanı

Preimplantasyon Genetik Tanı – PGT

Embryo henüz anneye transfer edilmeden bazı genetik testler yapılabilir. Şu andaki teknoloji ile genetik test yapılabilmesi için hücrenin DNA sına ihtiyaç vardır ve canlı hücre ile bu işlem yapılamaz. Embryo blastomer adını verdiğimiz hücrelere bölünür. Döllendikten 3 gün sonra yaklaşık 8 blastomer oluşmuştur. Bu hücrelerin her biri tam bir insan oluşturabilecek yapıya sahiptir. Deneysel olarak 8 hücrenin her biri ayrı bir kişiye transfer edilse ve gebelik oluşsa tıpkı tek yumurta ikizlerinde olduğu gibi genetik özellikleri aynı olan 8 kişi oluşabilir. Bu özellikten faydalanarak blastomerlerin bir veya iki tanesi hücre dışına alınır ve test için kullanılır. Bu işleme embryo biyopsisi denir. Blastomer dışında erken safhada bazen yumurtanın değerlendirilmesi amaçlı polar body denilen hücreler veya daha geç dönemde embryodan alınan pekçok hücre de (Blastokist biyopsisi) kullanılabilir. Alınan hücreler FISH veya PCR yöntemleri ile incelenir.

Fish & PCR Teknikleri

  • FISH: Moleküler sitogenetik inceleme için, kromozomlar çeşitli floresan boyalarla işaretlenip analiz için hazırlanır.  Bu yönteme FISH (Fluorescence In Situ Hybridisation) adı verilir. Kromozomlar amaca göre farklı bölgelerinden işaretlenip analiz edilebilirler. FISH yönteminin avantajı kromozomlar elde edilmeden direkt hücre çekirdeğine uygulanabilmesidir. Prenatal tanı ve preimplantasyon genetik tanıda paneller halinde uygulandığında bir seferde 5, iki seferde toplam 9 kromozoma kadar (13, 16, 18, 21, 22 ve 15, 17, X, Y) incelenebilir.
  • PCR: (Polimerase Chain Reaction) Biyopsi yapılarak alınan blastomer hücreleri, içerisinde eritme solüsyonu bulunan PCR tüplerine aktarılmaktadır. Bu yolla serbest kalan saf DNA molekülü, kopyalanarak miktarını milyonlarca kere arttırır ve bu işlemi takiben mutasyon analiziyle sağlıklı veya hastalıklı embriyolar ayırt edilebilir.

HLA Doku Analizi

Bu yöntemlerin kullanılma endikasyonları aşağıdaki gibi sıralanabilir:

  • Tekrarlayan Tüp Bebek Başarısızlığı
  • Tek Gen Mutasyonları

HLA Doku Tayini

  • Cinsiyet Tayini
    Tekrarlayan tüpbebek başarısızlıklarında embryonun kromozom olarak dengeli olup olmadığını araştırmak için FISH yöntemi 9 kromozoma kadar kullanılabilir. Böylece kromozom olarak euploid yani dengeli olan tespit edilmiş olur. Bu embryonun gebelik oluşturma şansı daha yüksektir. Aynı amaçla PCR veya hemen bir iki gün içinde sonuç verebilen ve tüm 23 kromozoma bakma imkanı veren a-CGH denilen FISH temelli yöntemler de kullanmak mümkündür.
  • Tek gen mutasyonları
    Ailede bilinen bir hastalık var ise bu hastalığın tespiti için bir genetik test geliştirilmesi gerekir. Çünkü aynı hastalık bile farklı testlerle anlaşılabilir. Örneğin thallessemia denilen ve Türkiye’de sık rastlanan bir hastalık söz konusu ise olay beta-Hb üretilmesini sağlayan genin bozuk olmasıdır. Bu gen 11. kromozom üzerinde taşınır ve basitçe anlatmak gerekirse bir bölgesindeki bozukluk b-Hb molekülünde bozukluğa neden olur. Ancak hangi bölgesi bozuk ise ona göre bir test geliştirmek gerekebilir. Hastaların hepsinde de aynı anemi hastalığı olduğu halde farklı bir test gerekebilir. Bu nedenle ailede hasta bireylerin ve anne babanın kanlarından yapılan çalışma ile önce bu test geliştirilmelidir. Yöntemin uygulanabildiği sık rastlanan tek gen mutasyonları aşağıdaki gibi sıralanabilir:
  • Beta talasemiSpinal Musküler Atrofi (SMA)Kistik Fibrozis
  • Orak Hücre AnemisiMiyotonik DistrofiSan Filippo Sendromu
  • Fragile X SendromuCharcot-Marie ToothAilevi Akdeniz Ateşi (FMF)
  • Li Fraumeni SendromuMukopolisakkaridozisNörofibromatozis
  • Delta-Beta TalasemiBartter SendromuKonjenital Sağırlık (connexin 26)
  • G6PD (glikoz-6 fosfat dehidrogenaz enzim eksikliği)Huntington HastalığıPKU (fenilketanuri)
  • Hiper-IgM SendromuPompe HastalığıCAH (Konjenital Adrenal Hiperplazi)
  • FHHNC (ailesel hipomagnezemi,
  • hiper kalsinüri ve nefrokalsinozis)FSHD (Fasiyo Skapulo Humeral Müsküler Distrofi)INAD (Infantil Nöroaksonal Distrofi)
  • Krabbe HastalığıLMD (Limb Girdle Musküler Distrofi)Neiman Pick
  • Osteogenesiz İmperfektaRetinoblastomaSpastik Parapleji
  • Tay Sach’s HastalığıTuberosklerozisGalactosemia
  • Faktör VII eksikliğiBRCA1Hunter Sendromu
  • Metakromotik LökodistrofiHerediter Multiple ExostozisPropionik Asidemi

HLA Uyumluluk Tayini
HLA (human lökosit antigeni) 6 nolu kromozom üzerinde bulunan pekçok genden oluşan bir sistemdir ve insan hücrelerinin immun sistem tarafından tanınması ile ilgilidir. Organ ve kemik iliği nakillerinde kişinin alacağı doku ve hücrelere uyumunu araştırmakta kullanılır. HLA uyumu olduğunda organ doku ve hücrelerin reddedilme şansı azalmaktadır.

HLA geninin araştırılması embryo safhasında yapılabilmektedir. İlk HLA tipleme çalışması Fanconi anemisi için 2011 de yapılmıştır. Elde edilen gebeliğin sonrasında doğum anında göbek kordonundan alınan kök hücreler ile hasta kardeşi tedavi edilebilmiştir. Daha sonra benzeri pekçok hastalık da aile içinde ve kök hücre bankalarında uygun verici olmadığı durumlarda kullanılır olmuştur. Bazı etik sorular doğurmuş bir yöntem olmasına rağmen giderek yaygınlaşmaktadır. Hatta bazı aileler henüz hasta kardeşe kemik iliği nakledilmesi gerekmeyen durumlarda bile, örneğin ileri evre olmayan ve ilaçla tedavi edilebilen kan kanseri durumlarında, yedekte kemik iliği donorü bulundurmak amaçlı bu yöntemi kullanmak arzu etmektedirler. Bu bir çocuğun diğerine yedek parça gibi üretilme fikri eleştiri toplamaktadır.

Hastalık nedeninin bir mutasyona dayanmadığı, lösemi, aplastik anemi gibi bazı hastalıklarda kemik iliği nakli için sadece HLA tiplemesi yeterlidir. Ancak mutasyon bulunan ailelerde hem sağlam hem de HLA uyumlu embyo bulunması ihtimali düşer. Hastalarımızda ve toplumda sıklıkla genlerin tedavi edildiği ve sağlam ve HLA uyumlu embryoların yaratıldığı fikri vardır. Halbuki şu andaki teknoloji sadece hangi embryonun uyumlu olduğunu anlamamıza izin vermektedir. Dolayısı ile böyle bir durumda elimizde PGT yapılabilecek, ki bu morfolojik ve hücre sayısı açısından kaliteli embryo demektir, uygun sayıda embryo olmasını gerektirir. Örneğin akdeniz anemisi olan bir ailede böyle bir embryo bulunma olasılığı %18 dir. Demekki elimizde biyopsi yapmaya uygun en az 10-12 embryo bulunmalıdır. Dolayısı ile daha hasta en baştan iyi değerlendirilmeli ve uygun yumurta uyarma protokolleri seçilmelidir. Gene hastaların beklentileri ve umutları konusunda iyi konsulte edilmeleri şarttır.

HLA uyumlu bir embriyo bulunma şansının oldukça düşük olması (%25) ve mutasyon analizi de yapılacaksa bu ihtimalinin % 18’e kadar düşmesi tedavideki başarıyı sınırlayan en büyük etmendir. Bu nedenle iyi kalitede ve yeterli sayıda biyopsi uygulanabilir embriyo eldesi için çok iyi dizayn edilmiş stimülasyon protokollerinin uygulanması gerekir.

Cinsiyet Tayini
Bebeğinin kız veya erkek olmasını isteyen çiftler için tüp bebek yöntemi ile bu işlem yapılabilir. Bazı ülkelerde bu amaçla tüp bebek yapılması yasaklanmıştır. Öte yandan bazı ülkeler ise buna Ailede dengenin sağlanması amaçlı izin vermektedirler. Tek gen mutasyonunda olduğu gibi PCR yöntemi ile veya FISH yöntemi ile embryoların cinsiyeti tayin edilebilir. Burada da anlaşılması gereken konu, cinsiyeti tayin etmek için embryoların genetiği ile oynama veya değiştirme yapılmamaktadır. Sadece tüp bebek yöntemi ile oluşturulmuş embryoların hangi cinsiyette olduğu araştırılır.

Recent Posts
Doktora Sor

Sorunuzu yazın doktorunuz cevaplasın.

Not readable? Change text. captcha txt

Aramak istediğiniz kelimeyi yazınız